HOLLAND OP Z’N SMALST (HET NOORDZEEKANAAL)

HOLLAND OP Z’N SMALST (HET NOORDZEEKANAAL)

Omdat het IJ langzaam dicht slibte, werd het steeds moeilijker voor de grote handelsschepen om Amsterdam te bereiken. Er werd besloten om dit probleem op te lossen door een kanaal te graven van Den Helder naar Amsterdam ( Noord-Hollands Kanaal). Al snel bleek dat dit niet de juiste oplossing was, de reis duurde langer en het probleem bij het IJ bleef bestaan.

Om de stad beter bereikbaar te maken zou een rechtstreekse korte verbinding van de zee naar de hoofdstad de oplossing zijn. Na veel vergaderingen over de voors en tegens van het doorgraven van de duinen, werd er uiteindelijk besloten deze verbinding te maken. Op 8 maart 1865 stak de Amsterdamse Kanaal Maatschappij in het smalste deel van Holland nabij Breesaap de eerste schep in de grond. Deze nieuwe waterweg kreeg de naam Noordzeekanaal.

Bij Oneindig Noord-Holland besloot met een korte geanimeerde constructie van deze enorme klus te laten maken. In hun opdracht maakte Mookx de door Koert-Jan de Bruijn ingesproken video. ©video Oneindig Noord -Holland

 

 

Advertenties

ONTVREEMD WAPEN NA 15 JAAR GEVONDEN.

 

ONTVREEMD WAPEN NA 15 JAAR GEVONDEN.

Tijdens de sluiting van het Staatsbedrijf der Artillerie inrichtingen in 2003 werd er uit een vitrinekast van de directie een bijzonder vuurwapen ontvreemd. Het betrof hier een Browning M25 9 m/m kort die in 1929 ter gelegenheid van het 250 jarig bestaan van het bedrijf door de Fabrique Nationale dármes de querre Hersel Belgique geschonken was.

 

Browning M25 9 m/m kort in cassette

 

Het wapen was voorzien van gouden versieringen met op de slede een o.a. de tekst 1679 22 november 1929 en een fraai gegraveerde hoofdletter W ( een verwijzing naar koningin Wilhelmina).

Het geheel zat inclusief een patroonhouder en pompstok in een fraaie cassette.

Deksel van de cassette

Het wapen was vanaf 1925 het dienstwapen voor de Nederlandse landmacht, de Bereden Artillerie en het Korps Politietroepen. Onderhoud vond plaats in de Artillerie Inrichtingen en ook de bedrijfsbeveiliging heeft het tot de vervanging door de Walther P5 lange tijd als dienstwapen gebruikt.

Verleden jaar kwam de Amsterdamse politie het wapen na een tip op het spoor. Na langdurig overleg tussen de tipgever, de Amsterdamse politie en het ministerie van Justitie is het wapen afgelopen week gelegaliseerd, waarna het geschonken kon worden aan de Hembrugcollectie van het Zaans Museum. ©foto’s bekend.

UNIEKE AANWINST VOOR NATIONAAL MILITAIR MUSEUM

UNIEKE AANWINST VOOR NATIONAAL MILITAIR MUSEUM.

Na de Tweede Wereldoorlog werd de Nederlandse landmacht uitgerust met Brits materieel, waaronder Britse Lee Enfieldgeweren. In 1951 hebben de Artillerie Inrichtingen 600 richtkijkers gemaakt voor scherpschutters die met de Lee Enfield waren bewapend.

Lee Enfield voorzien van nieuwe richtkijker

 

Detail richtkijker Lee Enfield

 

Tekst op richtkijker Lee Enfield

Recentelijk (november 2018) heeft het NMM het (voor zover bekend) enig overgebleven exemplaar van een dergelijk geweer met Nederlandse kijker verworven. Dit geweer werd in Nederland aangeduid als “Geweer Lee Enfield nr.4K”(K=kijker) en wijkt in kleine details af van zijn Britse tegenknie, de Lee Enfield Rifle nr.4(T) (T=Telescope)

Tekst en foto’s ©collectienmm

 

UNIEK MILITAIR WATERVLIEGTUIG VOOR NEDERLAND VERLOREN.

Het is verschrikkelijk jammer, maar het is ons in de korte tijd die we hadden niet gelukt de Catalina voor Nederland te behouden. We blijven echter aandacht vragen voor betere bescherming van ons mobiel erfgoed.

Het vliegtuig werd regelmatig ingezet bij diverse militaire evenementen en trok daarbij altijd veel bezoek

CATALINA

(c) Tekst en foto Heemschut

 

 

 

ZADELMAKERIJEN BIJ DE ARTILLERIE INRICHTINGEN

ZADELMAKERIJEN BIJ DE ARTILLERIE INRICHTINGEN

Bij de Artillerie inrichtingen werd veel door toeleveringsbedrijven geleverd, in licentie vervaardigd of uitbesteed. Maar indien mogelijk ook door het bedrijf zelf geproduceerd. Tot een aantal van die zaken behoorden ook de lederwerken, die werden gemaakt in de zadelmakerij te Delft. Ook deze werkplaatsen werden tijdens de verhuizing vanuit Delft naar Zaandam mee verplaatst.

De nieuwe zadelmakerij te Zaandam© Leni Bakker

Het grootste deel van het personeel kwam mee aan kwamen veelal lopend vanuit Delft naar Zaandam. Onder dit personeel dat mee verhuisde bevond zich de opa van Leni Bakker, de heer F.J.S Brijbag. Op de onderstaande foto staat hij als derde van rechts in de nieuwe werkplaats.

Zadelmakerij aan de Hembrug © Leni Bakker

In de werkplaats werden buiten zadels ook ander lederwerk vervaardigd waaronder, pistoolholsters. patroontassen enz. Het was niet de enige plaats waar de constructiewerkplaatsen een zadelmakerij bezaten, in Soerabaja  ( Indonesie ) was ook een dergelijk werkplaats. Tijdens de werktijden was het daar een drukte van jewelste. Veel producten werden daar nog met de hand vervaardigd.

De zademakerij in Soerabaja.

 

De zadelmakerij in Soerabaja na werktijd

 

 

 

DE AIRRAID SHELTER / BRANDWEER OBSERVATIEKOEPEL

DE AIRRAID SHELTER / BRANDWEER OBSERVATIEKOEPEL.

 

Beide cirkels provisorische schuilplaatsen. 1:gesloopte commandobunker, 2: plaats observatiekoepel. 3: nog bestaande commandobunker.gehele terrein.

Op het Hembrugterrein ontstond al snel nadat de Artillerie Inrichtingen vanuit Delft naar Zaandam waren gekomen de behoefte aan veilige schuilplaatsen voor het geval er iets mis zou gaan tijdens het beproeven van en produceren van wapens en munitie. Toen eind jaren 30 van de vorige eeuw de dreiging van een wereldoorlog steeds duidelijker vormen begon aan te nemen, nam die behoefte alleen nog maar toe en begon men voortvarend met de bouw van een aantal kelders (tevens commandopost), tunnels en commandoposten( Bunkers) op het gehele terrein.

Commandobunker 382 (op foto nr.3) © J.Waterreus

In diezelfde periode werden de zeer goed uitgeruste en getrainde bedrijfsbrandweer en de geneeskundig dienst uitgebreid met een afdeling van de luchtbeschermingsdienst. Deze dienst kreeg voor een goede uitoefening van haar taken onder andere de beschikking over een observatiekoepel. Het gevaarte had de vorm van een taps toelopende zes m/m dikke en twee meter hoge stalen cilinder voorzien van een deur, een ontsnappingsluik vlak boven de vloer tussen de twee tegenover elkaar geplaatste houten zitplaatsen en rondom vier kijksleuven. Voor de bevestiging van het geheel was het aan de onderzijde uitgerust met vier stalen beugels.

Folder voor console shelters van Constructors Nuckel Works Erdington (Birmingham

Het geheel was vervaardigd door het Engelse bedrijf “Constructors Nuckel Works Erdington (Birmingham)” en kwamen op de markt onder de naam “Consol shelters”. Hij werd veel toegepast op fabrieksterrein, kazernes en rangeerterreinen.

Observatiekoepel 217 (op foto nr 2) © Marinus Venhuis

Omdat er aan het optiekgebouw, waar men zich onder ander bezig hield met het ontwikkelen en testen van richtmiddelen, nachtkijkers, periscopen enz. Had men voornamelijk voor de periscopen een toren aan het gebouw gebouwd waarop men deze rechtstandig kon testen en tevens een vrij uitzicht had over het terrein en de wijde omgeving, was dit dus tevens de plek die men had gekozen de observatiekoepel te plaatsen en branden, bominslagen, vijandelijke vliegtuigen enz. in een vroeg stadium te kunnen waarnemen en alarm te slaan. Dat gebeurde door luid te roepen of naar het gebouw af te dalen en daar telefonisch de commandoposten in kennis te stellen. Deze zorgden ervoor dat het personeel naar de aangewezen schuilplaatsen ging en de hulpdiensten werden ingeschakeld en zo nodig ook hulp van buitenaf.

De provisorische schuilgelegenheden voor het rijtje van Houtwipper (Delftse rij) aan de Havenstraat.

Dit geheel zou later nog worden uitgebreid met een aantal provisorische schuilplaatsen in de noord/west en zuid/oosthoek van het terrein. Ook werden er langs het rijtje van Houtwipper*, de woningen op de Havenstraat die daar in 1929 gebouwd waren voor de medewerkers van de optiekafdeling die van uit Rijswijk (Delft) naar Zaandam waren verhuisd, enige provisorische schuilgelegenheden gebouwd.

Tegenwoordig we spreken juni 2018, zijn de commando bunker (op de foto nr.3) de diverse ondergrondse schuilkelders (Er moet er waarschijnlijk nog één, bewust niet meer op tekeningen staande zijn, die in het verleden is afgesloten) en de koepel nog aanwezig. Als er niets wijzigt tijdens de planvorming blijven deze alle behouden. Alle provisorische bouwwerken zijn na WW2 verwijderd en de 2e commandopost (nr. 1 op de foto) is 2003/2004 gesloopt en alleen de bodem en fundering nog ondergronds aanwezig.

Voor zover bekend is de koepel de enige die nog op zijn originele standplaats staat. Ook waren er indertijd niet veel van dit soort koepels die geschikt waren voor twee personen.

*Deze rij woningen is oorspronkelijk vernoemd naar de bedenker van het plan om deze werknemers naar Zaandam te halen en voor hen een woning te bouwen (1929) (Houtwipper, administrateur en later directeur). Zaankanters noemden het al snel de Delftse rij omdat de mensen die er woonden uit Delft (Rijswijk) kwamen en deze naam is tot op de dag van vandaag blijven hangen en wordt nu zelfs in officiële documenten gebruikt.

Bronnen persoonlijk archief, J. Waterreus en Marinus Venhuis. Foto’s tenzij anders vermeld ©PDKAIH2018.

 

 

GIFGROND HEMBRUGTERREIN KOST STEEDS MEER BOMENLEVENS

GIFGROND KOST STEEDS MEER BOMENLEVENS

NHD 09-06-2018

Door Willemien Schenkeveld


Peter Kruit: Aardig artikel maar over openbaar toegankelijke plaatsen waar in het verleden zware verontreinigen zijn aangetroffen en nu mensen met metaaldetectoren ongestoord munitie / munitieonderdelen zoeken en vinden, planten worden uitgegraven etc. en verontreinigen die zijn verspreid door de saneringen wordt nog steeds gezwegen. Evenals over de gevaren waaraan bezoekers en deelnemers aan de mil. evenementen hebben blootgestaan toen zij zichzelf in die zelfde levensgevaarlijke grond ingroeven er doorheen kropen en slopen, en er zelfs lagen te slapen. Paarden liepen er te grazen en de boel werd omgeploegd, ook over de vernielingen van broedgelegenheden en nestgelegenheden van de uil, spechten etc en diverse zoogdieren, reptielen en het dichtmetselen van vleermuisverblijfplaatsen zwijgt men als het graf. Zelfs een simpel verbods / waarschuwingsbordje bij de openbare verontreinigen is teveel. ps, De nabestaanden zijn dusdanig gekwetst door het gehele gebeuren en door de reacties op hun vragen, dat zij op geen enkele wijze, met wie dan ook, nog contact willen over de wijze waarop dit allemaal gebeurd is. Hoop dat dit wel gerespecteerd wordt.

Mascha Jonkman: Heb ook de onderzoeken van cobra gelezen en in de Facebookgroep Groen Zaans geplaatst. Wat ik mis is goede informatievoorziening door de gemeente, een overtuigende uitleg over de noodzaak van de kap. Ook kon mijn wob verzoek geen duidelijkheid geven over of er wel een ontheffing op grond van de wet natuurbescherming was. En of dus op passende wijze is omgegaan met fauna. Waarom kan niet worden volstaan met afgraven en nieuwe aarde? Moet er echt worden opgehoogd en in die mate? Ik begrijp ook uit dit artikel dat de gemeente de aanvraag voor kap in het kleibos kritisch beoordeelt. Ik hoop dat er dan ook goed wordt uitgelegd wat er gebeurt en waarom.

DE EERSTE HEMBRUG

DE EERSTE HEMBRUG

Tijdens het graven van het Noordzeekanaal moesten er ook een aantal verbindingen komen om van de ene zijde van het kanaal naar de andere zijde te kunnen komen. Daar werd indertijd tussen alle partijen veelvuldig over vergaderd.

Na veel gesteggel over en weer werd er in 1867 een akkoord bereikt over de bouw van een brug nabij de Hem met daarop een spoorlijn naar en van de hoofdstad Amsterdam. De brug en spoorlijn zouden in eerste instantie dienen voor het vervoer van zand en rails voor de verlenging van het spoor naar Amsterdam CS. Als deze lijn klaar was kon hij ook voor goederen en personenvervoer in gebruik worden genomen.

Ook werd er afgesproken dat hij het grootste deel van de tijd open moest staan omdat er nu eenmaal meer scheepvaartverkeer was dan treinverkeer en de scheepvaart vooral bij hevige wind veel last had van het obstakel. In 1870 begon men met de bouw van de brug en in 1875 was hij gereed. Een jaar later was ook de spoorlijn gereed en konden de eerste passagiers het kanaal met de trein passeren.

1875 Beproeven van de net gereedgekomen 1e Hembrug.

De brug bestond uit twee vaste delen en een draaibaar middendeel, dat door de brugwachters door middel van het draaien aan twee zogenaamde kaapstanders (windassen) kon worden geopend. De doorvaart opening bedroeg dan 19 meter.

Voor de brugwachters waren zowel aan de Zaanse als aan de Amsterdamse kant enige dienstwoningen gebouwd zodat ze net als de pontwachters vlak bij hun werk woonden en snel ter plaatste konden zijn. Eén van de brugwachters genaamd Aris Klomp heeft aan beide zijden van het kanaal gewoond en heeft ons enige mooie foto’s nagelaten.

1902. Het openen van de brug d.m.v. de kaapstanders, 2e van rechts Cor Klomp.

In 1904 werd een aanvang gemaakt met de bouw van een nieuwe hogere en van bredere doorgangen voorziene Hembrug tegelijkertijd werd in de dienstwoning aan de Amsterdamse zijde van het kanaal Cor Klomp geboren.

1905 Bouw nieuwe 2e Hembrug.

Trotse brugwachter Klomp nam Cor en zijn broer geregeld mee met het roeibootje van en naar de oude brug en later ook naar het seinhuis van de nieuwe brug.

1907 Aris Klomp met Cor (links) en zijn broer nabij de 1e Hembrug.

1926 Aris, Cor en een onbekende persoon voor het seinhuis op de nieuwe Hembrug.

1907 Ansicht met beide bruggen. Op de nieuwe brug 4 locomotieven voor de laatste beproeving voor de officiële ingebruikname.

Toen de oude brug gesloopt werd zette opa Klomp zijn werk als brugwachter voort op de 2e Hembrug. Dat was een stuk gemakkelijker want in plaats van de zware kaapstanders werkte nu alles met eenvoudige handels en knoppen die je zonder krachtsinspanningen kon bedienen. En al was het niet op de oude brug die inmiddels gesloopt is, de nieuwe brug mocht er ook wezen en was ooit de grootste draaibrug van Europa.

1907 sloop van de oude en op de achtergrond de nieuwe Hembrug.

In 1927 vierde Aris Klomp zijn 25 jarige dienstjubileum als brugwachter en kreeg daarbij als cadeau van zijn werkgever een massief zilveren schaalmodel van de 2e Hembrug. Het is nog steeds in de familie en zijn kleinzoon Cor die het weer van zijn vader Cor kreeg is er met recht apetrots op.

2018 Kleinzoon en naamgenoot opa Cor Klomp met het bijzondere cadeau.

Een aantal malen was het noodzakelijk om het Noordzeekanaal uit te diepen of te verbreden. In 1937 was het gebied nabij de Fordfabrieken aan de beurt en daar werd het kanaal over een lengte van 300 meter met 25 meter verbreed. De noordelijke en de middenpijler van de Hembrug stonden in het water. De zuidelijke pijler al ruim 30 jaar op het land en hoewel men tijdens de bouw wel rekening gehouden had met het feit dat het kanaal ooit breder zou worden, was deze pijler mede omdat hij toch niet aangevaren kon worden en waarschijnlijk ook om de kosten te drukken veel lichter uitgevoerd als de andere pijlers. (In het model van opa Klomp staat de pijler ook nog on versterkt op de vaste wal.)Dit probleem diende dus te worden opgelost en nog voor dat de pijler in het water kwam te staan is hij aan twee zijden versterkt.

1937 De versterkingen die aan beide zijden van de zuidelijke pijler werd aangebracht.

De brug werd in 1983 na de aanleg van de Hemspoortunnel overbodig en werd gesloopt en als oud ijzer afgevoerd. Een deel van de draaikrans ligt samen met de jaarstenen op het Hembrugterrein.

De eerste Hembrug werd in 1907 gedeeltelijk verkocht en heeft nog jaren in Dordrecht over het Wantij gelegen.

1908 Plaatsen van de oude Hembrug over het Wantij in Dordrecht.

1910 De oude Hembrug na de plaatsing over het Wantij te Dordrecht.

1910. Officiële opening van de oude Hembrug door Prins Hendrik. V.l.n.r.: Prins Hendrik met A. Bos, burgemeester Wichers, CDK?, wethouder P.J. de Kanther, directeur Gemeentewerken Van Ruisen , wethouder Hordijk, secretaris Van Houten, verslaggever A. van Son.

Omdat de brug door de gemeente Dordrecht van een nieuwe naam was voorzien werd deze op 12 februari 1910 door Prins Hendrik als de Prins Hendrikbrug geopend.

1912 De Prins Hendrikbrug voorzien van smalspoor.

In 1912 werd de brug aangesloten op het smalspoor en was de Lips goederentrein regelmatig op de brug te zien. ©PDKAIH2018, ©foto’s Cor Klomp Jr en Gemeente archief Dordrecht.

Meer info over de beide bruggen en de verbreding van het kanaal vind u in De beide Hembruggen in een notendop en in het verbreden van het noordzeekanaal

AI HEMBRUG – HERINNERINGEN UIT DE HAVENBUURT

De havenbuurt te Zaandam is een buurt die grotendeels is gebouwd voor de werknemers van de Artillerie Inrichtingen Hembrug. Het is altijd overigens net als andere gemeenschapjes  uit de Zaanstreek een min of meer gesloten gebied geweest  met zijn eigen regels en gebruiken. Een aantal bewoners heeft zijn / haar belevenissen uit de tijd dat zij er kwamen wonen, woonden en werkten aan het papier toevertrouwd. Deze prachtige boekjes, die een mooi tijdsbeeld vormen uit een voorbije tijd hadden een beperkte oplage en werden voornamelijk door mede Havenezen gekocht of bij diverse gelegenheden geschonken. Sommige van deze boekjes waren alleen voor familieleden bestemd. De rest van Zaandam had er weinig interesse in  of zelfs helemaal geen weet van. Eén van de schrijvers van zo’n boekje was een zoon van een werknemer van de Artillerie Inrichtingen. Het boekje dat hij schreef heet  “Buitenbeentje in het Havenkwartier” en het onderstaande verhaal komt uit het hoofdstuk De Artillerie Inrichtingen Hembrug.

De Artillerie Inrichtingen Hembrug.

De rest van het oorspronkelijk buitendijks gebied waar onze woonwijk op lag werd in beslag genomen door de toenmalige wapenfabriek  A. I. Hembrug die een grote invloed op de woonwijk had.

Oude foto van de Artillerie Inrichtingen genomen vanaf de “nieuwe”Hembrug

Er werd in de loop van ruim honderd jaar een groot industriecomplex gebouwd. Er is nog veel van over zowel van oude als meer recente bouw.

Artillerie Inrichtingen rond 2008

Deze fabriek nam een belangrijk deel van het gebied waarin ook de havenbuurt lag in beslag en er werkten veel mensen ook uit onze buurt. Zo ook mijn vader dus ik moet wel even wat over deze, van oorsprong, wapenfabriek vertellen. 

Rond 1895 werd het eerste deel van het uiteindelijk grote complex daar neergezet als vervanging van een deel van de wapenfabriek in Delft die wel heel ongunstig lag in de bebouwde kom daar.  De vestiging in Zaandam vond plaats op een stuk braak liggend terrein, zogenaamd buitendijks land in de IJ-polder, langs het Noordzeekanaal ver uit de bewoonde wereld en gunstig gelegen aan waterweg en spoorweg. 

*Meer informatie over het hoe en waarom van de verplaatsing vindt u hier.

De beide Hembruggen in 1907

In 1907 werd de eerste, te lage, Hembrug over het Noordzeekanaal die precies naast het fabrieksterrein lag vervangen door de enkele honderden meters verder Westelijk gelegen nieuwe Hembrug en in 1910 (1907) afgebroken. Die nieuwe Hembrug, altijd de grootste draaibrug van Europa genoemd, werd in 1983 ook al weer afgebroken en vervangen door de Hemspoortunnel.

*Meer informatie over deze beide bruggen vindt u hier.

Maar een deel van de eerste oude spoorlijn bleef liggen als aanvoer- en afvoer lijn voor de fabriek en werd gedurende een aantal jaren het speelterrein voor de haven jeugd. In de topjaren werkten er wel 8500 personen in die fabriek maar later fluctueerde dit erg en varieerde van 2000 tot 3500 maar bij de sluiting nog slechts ca. 200. 

Mijn vader ging er in 1939 werken in een periode waarin het personeelsbestand wegens de oorlogsdreiging weer wat opliep. Toen in 1940 de Duitsers binnenvielen was men van plan de fabriek op te blazen maar dat ging toch niet door, misschien was er teveel risico voor de inmiddels aanliggende woonbuurt. De directeur was toen Ir. F. Q. den Hollander, die bleef omdat het personeel dit eiste ondanks zijn oorspronkelijke weigering de productie te hervatten en zijn latere sabotage aan de producten die hij toen gedwongen moest leveren.

*Meer informatie over F.Q. den Hollander vindt u hier.

Het leeg geroofde bedrijf

In 1944 werd de fabriek gesloten en grotendeels werden de machines weg geroofd door de Duitsers maar in 1945 kon de productie dankzij het Marshall Plan toch weer worden opgestart. Deels werden de machines uit Duitsland teruggehaald.

Hoe mijn vader en moeder financieel die tijd zijn doorgekomen heb ik recent nog maar eens bij mijn moeder (91 jaar) nagevraagd. Ze wist zich nog te herinneren dat ze 19 gulden per week ‘’wachtgeld’’ kregen, dat was met 5 gulden huur en 5 gulden vaste lasten geen vetpot. Maar toch hebben ze het gered want er was ook niet veel te koop. 

Na 1945 werkte pa er soms aan landbouwwerktuigen en wat later weer aan munitie. Er werd in 1955 op de plaats van de oude kolenloods van de Marine een patronen fabriek gebouwd langs het Noordzeekanaal, het nu nog bestaande karakteristieke lange witte gebouw. Mijn vader vertelde me dat er een schietbaan onder lag. *(vier stuks waarvan de kortste 25 en de langste 200 mtr (dezelfde lengte als het gebouw)).

Landbouwwagen fabricage / landbouwmachines en kanonnen

In de eerste jaren na de oorlog had hij wat rookbussen mee naar huis genomen en die stak hij op veler verzoek op zondagmorgen wel eens af in onze straat. Dan was de hele buurt enige tijd onder een dikke gekleurde rookdeken bedekt en kon je geen hand voor ogen zien. Af en toe kon hij een handkar vol aanmaakhout krijgen en dan was ik ook weer blij want de mooiste kleine blokjes waren voor mij en ik had op het laatst een kist vol waar je geweldige huizen etc. mee kon bouwen. Ook waren er veel kistdeksels bij en daar bouwden we hutten van op straat afgedekt met jute zakken en oude vloerkleden. 

Diverse soorten speelgoed zoals fietsjes etc. werd voor het Sinterklaasfeest, voor de kinderen van het personeel op de fabriek gemaakt. Eens kreeg ik een metalen tram die nog in elkaar gezet en geverfd moest worden. Een probleem bij deze tram was dat de onderdelen niet zo best pasten dus de tram is nooit afgekomen.

Een door de werknemers van de AI vervaardigde driewieler.

Pa moest af en toe gevaarlijk werk doen en vertelde wel eens over “ bijna ongelukken”  tijdens het werk in ‘’Het Bos’’. Zo werd de explosieven afdeling genoemd die gescheiden van de rest in het bos lag om bij eventuele calamiteiten de eerste klap op te vangen. Hij kwam af en toe thuis met slaghoedjes in de omslag van zijn werkbroek die daar tijdens zijn werk waren ingevallen. Dan deed hij die slaghoedjes in een oude krant en stak die achter buiten aan, wij keken dan vanachter de ramen naar de vuurflits en hoorden de knal.

Waarschuwing!

Hij vertelde ons altijd hoe voorzichtig je met slagkwik moest werken omdat het heel snel ontplofte. Bij het verplaatsen van de kwikpotjes altijd één hand er omheen en de andere er onder. Hij moest ook enige tijd in de trotylgieterij werken en dat was slecht werk. Granaten moesten vol of leeg worden gemaakt. Je haren werden er rood van en de mensen kregen melk te drinken als tegengif. Toch al een begin van ARBO ?

De beroemde onverwoestbare Hemklem.

Toen ik zelf getrouwd was kreeg ik nog een bankschroef van hem de zogenaamde en beroemde Hem-Klem, waarvan afgekeurde exemplaren voor het personeel te koop waren. Er was altijd veel belangstelling voor en ik gebruik hem ook nog altijd. 

In 1973 werd het bedrijf deels opgesplitst in o.a. Eurometaal en verkocht en in 1975 ging pa met pensioen. Hij kreeg bij zijn afscheid een zilveren sigarettendoos, (plus geldbedrag) ondanks dat hij niet rookte. *(Na enkele poetsbeurten bleek de sigarettendoos niet van zilver maar slechts verzilverd te zijn). Ik herinner me nog dat er de laatste dag een paar collega ’s thuis op bezoek kwamen. In 2003 werd echt alle productie er gestopt en vloeiden de laatste 200 werknemers af.

Ik ben later nog een paar keer op het fabrieksterrein geweest, voor een rondleiding met lezingen in de recreatiezaal, om het museum te bezichtigen en voor exposities van schilderijen en ook nog eens voor manifestaties van diverse verenigingen. Het is een geweldig leuk maar erg vervallen terrein met zelfs nog een echt bos erop waar vroeger veel reigers nestelden.

De oude portiersloge bij de hoofd ingang.

De oude ingang van het terrein, wat  zou er ooit nog van gemaakt worden? 

Verhaal ©J.de Jong, Overige, links en foto’s ©PDKAIH2018, Foto driewieler © E.Geijtenbeek

 

 

 

 

HET ZWARTE PAD, SANEREN OF VERNIELEN

HET ZWARTE PAD, SANEREN OF VERNIELEN? 

Het Zwarte pad thv de huidige Houthavenkade

Het Zwarte pad naar en van de Artillerie Inrichtingen, liep ooit vanaf de ophaalbrug aan de Houthavenkade langs de houtloodsen, balkenhaven met zijn remmingwerken en zijn vele houtboten die van over de hele wereld hier hun lading kwamen lossen en het laatste stuk over kaal terrein naar  de werkplaatsen van de Artillerie Inrichtingen aan het Noordzeekanaal. Dat laatste kale stuk was ooit een baggerdepot dat  tijdens het graven van het Noordzeekanaal tegen een stuk buitendijks rietland (Hem) was aangelegd. Door de grote hoeveelheden klei zag de grond er blauwachtig uit en het werd dan ook al snel het Blauwe zand genoemd. Dit gedeelte werd in de loop der jaren beplant en zo ontstond er een prachtig kleibos midden in het Zaanse veenweidegebied.

In de loop der jaren groeide de fabriek en ook het aantal woningen in het gebied, die merendeels waren gebouwd voor de vele werknemers, nam sterk toe. De houtschepen en industrie verdwenen langzaam en in de jaren 80 van de vorige eeuw werd het gebied ook nog eens doorsneden door een autoweg. Van het Zwarte pad bleef niet veel meer over. Wat restte was echter wel een klein stuk van het mooiste deel van het pad dat geflankeerd door in middels oude kastanjebomen  door het kleibos voert.

Het Zwarte pad in al zijn glorie (c) Gé Dubbelman

Daar waarover in vroeger tijden de werknemers die uit de richting Zaandam kwamen, achter de door bomen en struiken aan het gezicht ontrokken munitiebunkers,  lopend door het prachtige bos naar de AI en weer naar huis gingen. ’s morgens genietend van de fluitende vogels, het geroffel van de vele spechten en  ’s avonds gade geslagen door uilen en vleermuizen, marter en bunzing. Overdag een oase van rust, slechts een enkele keer verstoord door een proefneming of vernietiging van ondeugdelijke munitie. Of een oefening van de Zaanse politiehonden en hun begeleiders. Voor de rest eigendom van broedende, en spelende dieren en bloeiende bloemen waaronder orchideeen en stinzeplanten.

Vandaag maart 2018 dreigt ook  dit mooie stukje natuur ten onder te gaan aan de expansiedrift van Zaanstad en mocht men beslissen dat het pad alsnog mag blijven het zal nooit meer het bospad zijn wat het ooit was. En ook veel dierensoorten die er op, in en rondom leefden zullen daar nooit meer te vinden of te bewonderen zijn. Ja het was / is gedeeltelijk vervuild, en ja er moet gesaneerd worden waar dat nog niet is gedaan. En nee dat hoefde en hoeft niet op de manier waarop het nu gebeurd. Of hoefde het eigenlijk helemaal niet? Was daar op o.a. die plek van de kaalslag niet een aantal malen een kampement uit WW1 tijdens één van de Militaire weekenden en groeven de diverse groepen geen stellingen in het bos? Liepen daar de paarden van de Gele rijders niet te grazen? Kropen er toen geen soldaten over het gehele terrein? Namen ze daarna niet een patatje of broodje na alleen de handen even afgeveegd te hebben aan hun toch al vuil geworden kleding? Speelden er geen kinderen en plukten ze er geen mooie bloemen voor mamma? Liepen er geen mensen op bieslook, bramen enz. te kauwen of sabbelen?  En waren degenen die er opmerkingen over maakten en waarschuwden voor de gevaren en verontreinigingen gek en lulden ze maar wat? Of hadden ze toch gelijk? Wat is daar in en tijdens die weekenden of daarna toch gebeurd dat er nu zo’n levensgevaarlijke verontreinigen zijn? Of spelen vele andere motieven een rol ? Want dan is alles maar geoorloofd en toegestaan en hoort men jaren later dat was erg dom, maar is nu niets meer aan te doen. En toen? Toen wel? Tja dat weten we niet wij waren er toen niet bij en als het nu speelde hadden we dat zeker anders gedaan zal waarschijnlijk het antwoord zijn.

 

Het Zwarte pad  © Peter de Rijcke

Het Zwarte pad (c) Peter de Rijcke

Het Zwarte pad  © Peter de Rijcke

Het Zwarte pad  © Peter de Rijcke

Het Zwarte pad  © Peter de Rijcke

Gelukkig zijn er wel vele foto’s van het pad gemaakt door o.a. Gé Dubbelman, de eerste fotograaf die op het daarvoor altijd afgesloten en streng bewaakte terrein werd toegelaten en met de bewaker / toezichthouder elk hoekje en gaatje van het hele terrein heeft gefotografeerd en sommige plaatsen gefilmd. Beide hebben ook vele amateurfotografen rondgeleid. En dan zijn er ook nog een aantal prachtige tekeningen en aquarellen die de schilder Peter de Rijcke daar  heeft gemaakt. ©PDKAIH2018