DE AI IN DE STELLING VAN AMSTERDAM.

DE AI IN DE STELLING VAN AMSTERDAM.

Regelmatig wordt deze site benaderd met vragen als: “De Artillerie Inrichtingen Hembrug lagen in het laatste bolwerk van de landsverdediging, de Stelling van Amsterdam, maar wat is dat nu eigenlijk die stelling?, Hoe stak dat in elkaar?, Hoe werkt dat nu precies zo’n stelling?”enz.

Hoewel er op het wereld wijde web heel veel informatie te vinden is over het hoe wat en waarom van de stelling en ook op de vele forten veel wordt uitgelegd, zullen we ook hier het één en ander met behulp van een aantal filmpjes uitleggen en verduidelijken.

De Stelling van Amsterdam is de laatste van een aantal verdedigingslinies en had als doel in geval van een oorlog, als laatste te verdedigen gebied enige maanden geheel zelfstandig te kunnen functioneren, dit in afwachting van buitenlandse bondgenoten die ons zouden komen helpen.

Deze laatste verdedigingskring die voor het grootste deel tussen 1881 en 1914 door het Departement van Oorlog is aangelegd, heeft een lengte van 135 km en ligt op afstanden tussen de 15 en 20 km rondom het centrum van Amsterdam. Verder is de stelling verdeeld in 5 sectoren. Aan de buitenzijden bevinden zich 3 tot 5 km brede inundatie gebieden die in geval van nood onder water gezet kunnen worden. De vijand kan dan niet zien waar wegen, paden, greppels en sloten zijn en zakken met hun zware materiaal in slappe grond of lopen in sloten. Verder zijn ze door hun langzame en soms stagnerende opmars een makkelijke prooi voor de verdedigers en kanonnen en mitrailleurs van de forten, die bij de weinige accessen (doorgangen) staan opgesteld en elkaars schootsveld bestrijken.

De Stelling van Amsterdam

De verdediging bestaat uit:  Fort bij Edam, Fort bij Kwadijk, Fort benoorden Purmerend, Fort aan de Nekkerweg, Fort aan de Middenweg, Fort aan de Jisperweg, Fort bij Spijkerboor, Fort bij Marken-Binnen, Fort bij Krommeniedijk, Fort aan Den Ham, Fort bij Veldhuis, Fort aan de St. Aagtendijk, Fort bij Velsen, Fort Zuidwijkermeer, Fort bij IJmuiden, Fort benoorden Spaarndam, Fort bezuiden Spaarndam, Fort bij Penningsveer, Fort bij de Liebrug, Fort aan de Liede, Fort bij Vijfhuizen, Fort bij Heemstede, Batterij aan de IJweg, Fort bij Hoofddorp, Batterij aan de Sloterweg, Fort bij Aalsmeer, Fort bij Kudelstaart, Fort bij De Kwakel, Fort aan de Drecht, Fort bij Uithoorn, Fort Waver-Amstel, Fort in de Botshol, Fort aan de Winkel, Fort Abcoude, Batterij aan het Gein, Fort bij Nigtevecht, Fort bij Hinderdam, Fort Uitermeer, Vesting Weesp Fort aan de Ossenmarkt, Vesting Muiden Muizenfort, Vesting Muiden Fort H, Vesting Muiden Westbatterij, Fort Coehoorn, Kustbatterij bij Diemerdam, Fort aan het Pampus, Kustbatterij bij Durgerdam

In september 1995 werden de Nieuwe Hollandse Waterlinie en dit deel van de Stelling van Amsterdam aangemeld om op de UNESCO Werelderfgoedlijst geplaatst te worden. In 1996 werd het geheel op deze lijst geplaatst. (De Organisatie der Verenigde Naties voor Onderwijs, Wetenschap en Cultuur (United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization, UNESCO))

Verder een aantal nevenbatterijen, magazijnen, inundatiesluizen en natuurlijk een groot aantal manschappen.

Binnen de Stelling bevonden zich vele zaken die alle monden binnen in de stelling van voedsel, kleding, materialen en nog veel meer moesten voorzien en verder waren er ziekenhuizen, pakhuizen, transportmiddelen enz. En natuurlijk ook een wapen en munitiefabriek (De Artillerie Inrichtingen Hembrug). Omdat dit bedrijf zich zo’n beetje in het midden van de stelling bevond, wordt het vaak aangeduid als “Het hart van de Stelling.” De Artillerie Inrichtingen bevoorraden de sectorparken en van daaruit werden de forten en baterijen van de nodige wapens, munitie en materialen voorzien. Al deze voorzieningen staan niet op de Werelderfgoedlijst maar vele van deze gebouwen behoren wel tot lands Rijksmonumenten. ©PDKAIH2017

Bron van de kaart en lijst van de forten : © Stelling van Amsterdam 

Bron van de filmpjes Museion Media iov ©Provincie Noord Holland 

“Onderstaande filmpjes zijn gemaakt door Museion Media in opdracht van de provincie Noord Holland en maken onderdeel uit van de Les kist Stelling van Amsterdam” Een project om scholieren kennis bij te brengen over het waarom en de werking van de Stelling en het dagelijks leven op en in de forten.

Deel 1, De stelling van Amsterdam en de mobilisatie van 1914 – 1918.

Deel 2, De werking van een fort, bewapening en bescherming.

Deel 3, Het leven op de forten.

Deel 4, De inundatie, het geheim van de militaire onderwaterzetting.

 

Deel 5, Het nationale reduit, de strategie van de laatste wijkplaats.

HET SECTORPARK ZAANDAM.

HET SECTORPARK ZAANDAM.

Begin september 1900 was het Departement van Oorlog van plan een Sectorpark voor de Stelling van Amsterdam aan te leggen in de gemeente Zaandam. Hiervoor moest de benodigde grond gelegen aan “het Hop” (Visschershop), eigendom van de gemeente, onteigend worden. Het betrof ca. 2 hectare waarop een plateau op 1 meter boven Amsterdams peil moest worden aangelegd. Het geheel moest aan de randen worden voorzien van taluds hellende onder 2:3. Daarop zouden gebouwd moeten worden: enige loodsen tot oplegging van oorlogsmaterieel, enige loodsen voor het verblijf van troepen, een brandspuithuisje, een keuken, een paar woningen en wat kleine gebouwtjes voor diverse doeleinden. Verder moesten er langs zijkanaal G (de Voorzaan) een tweetal aanlegsteigers worden aangelegd. Het buskruitmagazijn dat al in 1893 aan het Weerpad te Oostzaan was gebouwd zou ook tot de gebouwen van dit sectorpark gaan behoren.

Naamloos

Tekening van het Buskruitmagazijn en de wachterswoning ©D. Wools

Munitiecomplex Weerpad Oostzaan

Stelling van Amsterdam. Munitie complex Weerpad Oostzaan behorende tot het Sectorpark Zaandam. Links de fortwachterswoning met rechts daarvan de zwaar uitgevoerde loods voor kant en klare projectielen. Daar achter een lage buskruitloods en nogmaals een projectielenloods. De grote loods  met de bliksemafleiders dient als werkplaats voor het samenstellen van de projectielen. Datering 1965   ©GAZ

Op donderdag 27 september vergaderde de gemeenteraad van Zaandam over het plan en beslisten negatief. Er werd besloten mede namens de plaatselijke kamer van koophandel, een adres aan de Koningin te richten met daarin het verzoek om het plan niet goed te keuren. De voornaamste bezwaren waren dat het te onteigenen terrein in de onmiddellijke nabijheid lag van de Zeehaven en de opslag en vervaardiging van ontplofbare stoffen zouden een noodlottige invloed hebben op de ontwikkeling van die haven. Ook zou de onteigening van een deel van het Visschershop een nadelige invloed hebben op de nijverheids en handelsontwikkeling in het overige deel van het gebied. Ook de uitbreiding van de houthandel en hun opslag voor houtwaren kwam ernstig in gevaar. Verder zouden al de gelden die de gemeente en het rijk in de ontwikkeling van het gebied hadden gestoken weggegooid geld blijken te zijn. Verder zou alle grond om het gebied in één klap waardeloos geworden zijn en zouden velen schade lijden. Al een week eerder had er als gevolg van art.63 van de onteigeningswet, een gesprek plaatsgevonden met de Commissie uit Gedeputeerde Staten van Noord Holland. Hierin waren alle bezwaren geuit. De commissie was het met de bezwaren eens en vond de gekozen locatie zeer ongewenst, maar was ook van mening dat er wel tot uitvoering van het plan kon worden overgegaan als er geen andere terrein(en) in de omgeving konden worden gevonden. De bezwaren tegen de vorm van onteigening vond de commissie ongegrond. Dit omdat de bouw van het Sectorpark welk behoort tot de Stelling van Amsterdam geheel voldoet aan de regels die gelden voor vestingbouw en dus niet onder de uitzonderingen vallen die in deze regels worden genoemd. Het Departement van Oorlog wordt door de commissie verzocht van het plan aan het Visschershop af te zien en het alleen door te zetten als er geen andere geschikte locatie kan worden gevonden of als het landsbelang zich hier ernstig tegen verzet. In februari 1901 is er goed nieuws voor de bezwaarmakers, het Departement van Oorlog heeft besloten om van de plannen af te zien en heeft aan de overzijde van zijkanaal G, als nieuwe locatie een terrein grenzend aan de Artillerie Inrichtingen aangewezen als zijnde de nieuwe locatie.

Kaartje sectorpark

Uitsnede Stafkaart Stelling van Amsterdam ©PDKAIH2017

In februari 1904 wordt door de Genie bestek nr.20 aanbesteed. Het betreft het bouwen van gebouwen Sectorpark Zaandam (raming hfl. 18.800). Er volgen zes inschrijvingen. De laagste komt van M. Stam & Zn., uit Wormerveer, hfl. 19.740. Eind maart 1905 wordt bij de magazijnen der Artillerie te Amsterdam, Sectorpark Zaandam, bij beschikking van den Minister van Oorlog, W.A.H. Jansen tot conducteur der Artillerie der 2e klasse (opzichter) benoemt. ©PDKAIH2016